Καὶ συνθήκας φυλάττουσιν

Ὁ Ἀνάχαρσις παρατηροῦσε τὶς νομοθετικὲς πρωτοβουλίες τοῦ Σόλωνος, ὅταν ἔθετε τοὺς πρώτους θεσμοὺς τῆς ἀμέσου δημοκρατίας• τοῦ εἶπε τότε ὁ Σκύθης σοφὸς ὅτι οἱ νόμοι του μοιάζουν μὲ τὸν ἱστὸ τῆς ἀράχνης, διότι συλλαμβάνουν καὶ κρατοῦν τοὺς μικροὺς καὶ ἀδύναμους. «Ὑπὸ δὲ τῶν δυνατῶν καὶ πλουσίων διαρραγήσεσθαι»• ἐνῶ σπᾶνε εὔκολα ἀπ’ τοὺς ἰσχυροὺς καὶ τοὺς πλουσίους. «Τὸν δὲ Σόλωνα πρὸς ταῦτά φασιν εἰπεῖν»• λένε ὅτι ὁ Σόλων ἀπάντησε σὲ αὐτά. «Ὅτι καὶ συνθήκας ἄνθρωποι φυλάττουσιν, ἃς οὐδετέρῳ λυσιτελές ἐστι παραβαίνειν τῶν θεμένων»• ὅτι διαφυλάττουν καὶ τὶς συνθῆκες οἱ ἄνθρωποι, ὅσες σὲ κανέναν δὲν συμφέρει νὰ τὶς παραβιάσει. «Καὶ τοὺς νόμους αὐτὸς οὕτως ἁρμόζεται τοῖς πολίταις»• ἔτσι προσαρμόζει αὐτὸς καὶ τοὺς νόμους στοὺς πολῖτες. Γνώριζε τὶς ἀδυναμίες τῶν θεσμῶν καὶ δὲν εἶχε αὐταπάτες• ἄλλωστε ὁ Πεισίστρατος ἐπέβαλε τὴν τυραννία του, μὲ τὴν διατήρηση τυπικῶς τῶν νόμων τοῦ Σόλωνος.