Ἀλλ’ ἀναγκάζειν δουλεύειν

Τὶς συνθῆκες ὑποταγῆς τῶν ἑλληνικῶν πόλεων, μετὰ τὴν Ἀνταλκίδειον εἰρήνην, ὑπὸ τὸν μεγάλο βασιλέα διεκτραγωδεῖ ὁ Ἰσοκράτης εἰς τὸν «Πανηγυρικόν» του∙ οἱ πόλεις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας εἶχαν πλήρως ὑποδουλωθεῖ, ἐνῶ ἐκεῖνες τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἦταν πλέον ἀνεξάρτητες, ἀλλὰ γιὰ ὅλες τὶς σοβαρὲς ὑποθέσεις ζητοῦσαν τὴν ἔγκριση τῶν Περσῶν. «Ὧν οὐδὲ τὸν ἀριθμὸν ἐξευρεῖν ῥᾴδιόν ἐστι»∙ εἶχαν καταστήσει οἱ Σπαρτιάτες τὸν μεγάλο βασιλέα κύριο τόσων ἀνθρώπων ποὺ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζουμε τὸν ἀριθμό τους. «Τὰς δὲ μεγίστας τῶν πόλεων μήδ’ αὐτὰς αὑτῶν ἐᾶν εἶναι κυρίας»∙ ἀκόμη καὶ στὶς μεγαλύτερες πόλεις, ἐννοεῖ τὰς Ἀθήνας, Κόρινθο καὶ Θήβας, δὲν ἔχει ἐπιτρέψει νὰ εἶναι κύριες τοῦ ἑαυτοῦ τους, δηλαδὴ ἐλεύθερες. «Ἀλλ’ ἀναγκάζειν δουλεύειν ἢ τὰς μεγίστας συμφοραῖς περιβάλλειν;» ἀλλὰ τὶς ἀναγκάζει νὰ εἶναι ὑποτελεῖς καὶ τὶς χειρότερες συμφορὲς νὰ ὑφίστανται; Ἦταν ἡ πιὸ ταπεινωτικὴ περίοδος τῆς ἕως τότε ἑλληνικῆς ἱστορίας.