Γεωργεῖν ἀναγκαζομένους

Τὶς δραματικὲς συνθῆκες ζωῆς τῶν Ἑλλήνων, τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῶν νησιῶν, περιγράφει στὴν συνέχεια ὁ Ἰσοκράτης στὸν «Πανηγυρικόν» του∙ εἶχαν ἀρχίσει ἀπ’ τὴν ἐποχὴ ἐκείνη οἱ κάτοικοί τους ἀποσύρεσθαι στὰ ὀρεινά, ὅπως γενικεύθηκε μετὰ τὴν ρωμαϊκὴ κατάκτηση στὸν ἑλληνικὸ κόσμο. «Ὁρῶντας τούτους μὲν διὰ σπανιότητα τῆς γῆς ὄρη γεωργεῖν ἀναγκαζομένους»∙ βλέποντας τοὺς μὲν νησιῶτες γιὰ τὴν σπανιότητα γεωργικῶν ἐκτάσεων ὑποχρεώνεσθαι καλλιεργεῖν ὄρη, τὰ ἁλώνια ποὺ βλέπουμε στὰ βουνά. «Τοὺς δ’ ἠπειρώτας δι’ ἀφθονίαν τῆς χώρας τὴν μὲν πλείστην αὐτῆς ἀργὸν περιορῶντας»∙ καὶ τοὺς κατοίκους τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, μὲ τὶς πλούσιες πεδιάδες τους, νὰ ἔχουν ἐγκαταλείψει τὸ μεγαλύτερο μέρος τους. «Ἐξ ἧς καρποῦνται τοσοῦτον πλοῦτον κεκτημένους»∙ ἀπ’ τὶς ὁποῖες καρποῦνται τόσο πλοῦτο οἱ κατακτητές τους τώρα. Ἔχουν βαθύτερη ἱστορικὴ σημασία οἱ παρατηρήσεις αὐτὲς τοῦ φιλοσόφου∙ τὰ νησιὰ ἦταν εὔκολη λεία, διότι κυριαρχοῦσε πλέον ὁ φοινικικὸς στόλος στὸ Αἰγαῖο.