Ἡ ἅλωση τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἦταν μᾶλλον προδιαγεγραμμένη, καθὼς ἡ ἄλλοτε ἀκμαία ὑπερχιλιετὴς βυζαντινὴ αὐτοκρατορία εἶχε ἀπομείνει ἡ σκιὰ τοῦ ἑαυτοῦ της, ἀλλὰ ἡ ἠθικὴ καὶ πολιτική της ἀπήχηση παρέμεινε ὁλοζώντανη· ἡ εἴδηση τῆς ἁλώσεως ἔφθασε στὴν Βενετία ἀρχὲς Ἰουλίου τοῦ 1453 κι ὅλοι πάγωσαν, ἐνῶ τὸ ἴδιο συνέβη καὶ στὴν ὑπόλοιπη Εὐρώπη. Εἶχαν συμβάλει τὰ μέγιστα οἱ Βενετοὶ κι οἱ ἄλλες ἰταλικὲς πόλεις στὴν ὑπονόμευση τῆς αὐτοκρατορίας, μὲ τὶς καλές τους σχέσεις μὲ τοὺς Ὀθωμανούς, ἀλλὰ μόλις ἔλειψε ἡ Πόλη, τότε κατάλαβαν τὸ τί πράγματι συνέβη, τὸ ἴδιο κι οἱ ὑπόλοιποι Εὐρωπαῖοι. Ἡ ἱστορία εἶχε γυρίσει σελίδα κι ἡ ἀναζήτηση ἄλλων δρόμων γιὰ τὶς Ἰνδίες ὁδήγησε στὴν ἀνακάλυψη τῆς Ἀμερικῆς λίγες δεκαετίας μετά…