Τὸ δημοψήφισμα τῆς Ἰταλίας στὶς 4 Δεκεμβρίου θεωρεῖται κρίσιμο γιὰ τὴν χώρα καὶ τὴν Εὐρωζώνη∙ τὸ ἐρώτημα ἀφορᾶ τὴν ἔγκριση ἢ τὴν ἀπόρριψη τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Ὁ Ματτέο Ρέντσι δεσμεύθηκε, ὅτι, ἐὰν ἀπορριφθοῦν οἱ προτάσεις του, θὰ παραιτηθεῖ, ὁπότε ἡ χώρα εἰσέρχεται σὲ περίοδο πολιτικῆς ἀβεβαιότητος, ἐνῶ τὸ δημαγωγικὸ κόμμα τῶν πέντε ἀστέρων θὰ ἐμφανισθεῖ ὡς ὁ νικητής∙ πάντως δὲν εἶναι βέβαιο ὅτι θὰ κερδίσει ὁ δημαγωγὸς κωμικὸς ἠθοποιός, διότι ἡ δήμαρχός του τῆς Ρώμης ἔχει πλήρως ἀποτύχει σὲ λιγώτερο ἀπὀ ἕναν χρόνο, καθὼς οὔτε τὰ σκουπίδια δὲν μαζεύει. Τὸ πρόβλημα τῶν λαϊκιστικῶν κινημάτων γιὰ τὴν Εὐρώπη εἶναι σοβαρό, διότι ξεφυτρώνουν παντοῦ σὰν τὰ μανιτάρια, ἂν καὶ ἡ ἀποτυχία τους στὴν Ἱσπανία θεωρεῖται καλὸ μήνυμα∙ οἱ Εὐρωπαῖοι βρίσκονται στὴν κρίσιμη στιγμή τους, διότι, μετὰ τὸ Brexit καὶ τὴν ἐκλογὴ Ντόναλντ Τράμπ, ὀφείλουν ἐπιλέξαι τὴν πορεία τους.