Ὁ Ὅμηρος ἀποτελεῖ ἱστορικὰ τὴν βάσιν τῆς παιδείας τῶν Ἑλλήνων στὴν περίοδο τῆς δημοκρατίας καὶ τῆς ἐλευθερίας, ἀλλὰ εὐθέως στὸ βαθμὸ ποὺ μποροῦσαν καὶ στὶς κοινότητες τῶν ψηλῶν βουνῶν∙ μόνο σὲ περιόδους τυραννίας καὶ δουλείας στεροῦνταν τὴν διδασκαλία τοῦ γενάρχου τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλὰ ἡ προφορικὴ παράδοση διέσωζε τὴν μνήμη καὶ τὴν τιμὴ τοῦ μεγάλου ποιητοῦ. «Ἵνα πολλάκις ἀκούοντες τῶν ἐπῶν ἐκμανθάνωμεν τὴν ἔχθραν τὴν ὑπάρχουσαν πρὸς αὐτούς»∙ διότι ὅταν τὰ ἀκοῦμε πολλὲς φορές, ἀπήγγειλαν τὰ ὁμηρικὰ ἔπη, βιώνουμε τὴν ἔμφυτη σὲ αὐτὰ ἔχθρα κατὰ τῶν βαρβάρων. «Καὶ ζηλοῦντες τὰς ἀρετὰς τῶν στρατευσαμένων τῶν αὐτῶν ἔργων ἐκείνοις ἐπιθυμῶμεν»∙ καὶ ζηλεύοντες τὶς ἀρετὲς ὅσων εἶχαν ἐκστρατεύσει ἐπιθυμοῦμε νὰ ἀντιγράψουμε τὰ δικά τους ἔργα. Ὅταν λέει ὁ Ἰσοκράτης βαρβάρους, ἐννοεῖ τοὺς ἀχρείους στὴν πολιτική τους πρακτική∙ ἄλλωστε ἔχει ὑπογραμμίσει, «Ἕλληνας καλοῦμεν τοὺς τῆς παιδεύσεως τῆς ἡμετέρας μετέχοντας». Ἡ παίδευση μετροῦσε…