Στὴν «Καθημερινὴ» τῆς Κυριακῆς δημοσιεύθηκε ὁλοσέλιδο ἄρθρο τοῦ Στέλιου Ράμφου, ὑπογράφοντος ὡς συγγραφέως, ἀλλὰ γνωστοῦ ὡς φιλοσόφου, μὲ τίτλο, ‘’«Ἀσήμαντη» Ἑλλάς’’· πρόκειται γιὰ ἀναφορὰ στὴν ἀπάντηση τοῦ Γιώργου Σεφέρη, στὴν πρόσκληση τοῦ Ἴνγκμαρ Μπέργκμαν, γιὰ συζήτηση στὸ Βασιλικὸ Θέατρο τῆς Στοκχόλμης, στὶς 29 Ἰανουαρίου 1965, μὲ ἀφορμὴ τὴν παράσταση τοῦ «Ἱππολύτου» τοῦ Εὐρυπίδου, μὲ σκηνοθεσία τοῦ ἴδιου· στὴν πρόσκληση καλεῖται ὁ Νομπελίστας ποιητής μας, νὰ ἀπαντήσει, τὸ γιατὶ δὲν κατέχει ἡγετικὴ θέση ἡ Ἑλλάδα στὰ πολιτισμικὰ πράγματα, ἐνῶ τὰ ἰδανικὰ τῶν ἀρχαίων Ἀθηνῶν ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι ἡ βάση, γιὰ «ὅ,τι ἀποκαλοῦμε σήμερα δημοκρατία, ἐπιστήμη καὶ τέχνη», μὲ κατάληξη, «Ποῦ ὀφείλεται, κατὰ τὴν γνώμη σας, τὸ γεγονὸς ὅτι εἶναι τόσο ἀσήμαντη ἡ συμβολὴ τῆς σημερινῆς Ἑλλάδος στὰ πολιτισμικὰ θέματα;» Στὴν ἀπάντησή του ὁ ποιητὴς ἀποφεύγει τὴν λέξη «ἀσήμαντη» καὶ προσφεύγει στὴν σύγκριση μὲ ἄλλους πολιτισμούς, ὅπως ὅτι ἡ Ἀγγλία γέννησε ἕναν μονάχα Σαίξπηρ καὶ ἡ Ἰταλία ἕναν Ντάντε, ἀλλὰ ζητάει νὰ κρίνουμε τὴν Ἑλλάδα μέσα ἀπ’ τὶς σύγχρονες συνθῆκες, ἀναφερόμενος στὶς περιπέτειες τῆς σκλαβιᾶς τῶν τεσσάρων αἰώνων, μὲ τοὺς συνεχεῖς πολέμους, μετὰ τὴν ἀνεξαρτησία ἑνὸς μόνο μικροῦ τμήματός της, ὁπότε δὲν γίνεται ἡ σύγκριση μὲ ἄλλους, χωρὶς αὐτὲς τὶς ἐμπειρίες.

Ὁ Στέλιος Ράμφος λοξοδρομῶν, βάζει ἐμμέσως στὸ στόμα τοῦ Γιώργου Σεφέρη τὴν λέξη, «ἀσήμαντη», κι ἀσκεῖ τὴν κριτική του, μὲ βάση τὴν ἀναφορὰ αὐτή. Δικαίωμά του εἶναι. Ἀλλὰ ὁ ποιητὴς ἦταν σεμνὸς καὶ σαφὴς στὴν διατύπωσή του, ὅταν μάλιστα κάνει τὴν σύγκριση μὲ Σαίξπηρ καὶ Ντάντε· δὲν ἐπιχειρεῖ τὴν παρουσίαση τῆς πραγματικῆς εἰκόνος τοῦ Ἑλληνισμοῦ, παρ’ ὅλο ὅτι τὸ κάνει στὰ κείμενά του. Ἡ σύγκριση, μὲ τὴν σύγχρονη Ἑλλάδα γίνεται καὶ πρέπει νὰ γίνεται, ἐννοεῖ, μὲ ἀναλόγου πληθυσμιακοῦ καὶ ἱστορικῆς ἐμπειρίας λαούς· δὲν ἔχουν πολλοὶ εὐρωπαϊκοὶ λαοί, Δημήτρη Μητρόπουλο, Μαρία Κάλλας, Ἠλία Καζάν, Τζὼν Κασσαβέτη, Γεώργιο Παπανικολάου, γιὰ νὰ μὴν ἀναφερθοῦμε στοὺς συγγραφεῖς, ὑπογραμμίζει ὁ ποιητὴς στὴν μετρημένη καὶ σώφρονα ἀπάντησή του.

Ὁ συγγραφέας καταφεύγει σὲ ἄλλα καὶ ἰσχυρίζεται, ὅτι ἐπιχειρεῖ μετακίνηση σὲ ἱστορικὰ θέματα, ἐνῶὶ προσθέτει, «ὅτι παρακάμπτει τὸ ἐρώτημα» καὶ ὅτι, «ὁ Σεφέρης ἀποδέχεται ἐμμέσως τὴν ἑλληνικὴ «ἀσημαντότητα» καὶ προσπαθεῖ νὰ τὴ δικαιολογήσει. Υἱοθετεῖ τὴν κλασικὴ ὑπεκφυγὴ τῆς ἐπίσημης καὶ ἀνεπίσημης Ἑλλάδος: Φταῖνε οἱ ἄλλοι καὶ οἱ συγκυρίες· ἐμεῖς δὲν εὐθυνόμαστε». Ἑρμηνεία του, φυσικά, ποὺ διατρέχει, σὲ μεγάλο βαθμό, τὸ ὑπόλοιπο ἔργο του. Ὅπως ὅτι εἶναι «λοῦστρο λεπτότητος», οἱ Σολωμός, Κάλβος, Καποδίστριας, «ὅμως εἶναι ἐπίσης πνευματικὰ ἀμέτοχοι τοῦ ἀρχαίου πνεύματος καὶ τοῦ σύγχρονου πολιτισμοῦ».

Ἄλλες ἀξίες ἀναγνωρίζει ὡς ἔλλειψη μετοχῆς τοῦ ἀρχαίου πνεύματος, σύμφυτες τοῦ συγχρόνου ἀνθρώπου ποὺ μᾶς ἀποκόπουν ἀπ’ τὸν εὐρωπαϊκὸ πολιτισμό· τὴν διατήρησή μας στὴν σφαῖρα ἑνὸς ἀνατολίζοντος χριστιανικοῦ πολιτισμοῦ, μὲ τὸν Ἰουστινιανὸ νὰ ἔχει καταπολεμήσει ἐξοντωτικὰ τὶς ἀρχαῖες καταβολές. «Ἀντιθέτως ἡ ἀρχαία φιλοσοφία δὲν ἔπαψε νὰ δίνει τὸ παρὼν (μὲ ὠμέγα, τὸ οὐδέτερο «παρόν», στὰ πλαίσια τῆς ἀφελληνιστικῆς διαπλεκόμενης προπαγάνδας) στὸν δυτικὸ χριστιανισμό: ὁ Πλωτῖνος στὴ σκέψη τοῦ Αὐγουστίνου, ὁ Πλάτων, καὶ ὄχι μόνο, στὸν Βοήθιο, ὁ Ἀριστοτέλης στὸν Θωμᾶ Ἀκινάτη. Ἴσως νὰ ἔπαιξε ρόλο ὅτι στὴν Ἐκκλησία τῆς Ρώμης συγκαταλέγονταν, ἕως τὸν 8ο αἰῶνα, καὶ οἱ ἐπισκοπὲς τοῦ ἑλλαδικοῦ χώρου». Ἀποκαλυπτικὸς στὴν ἄποψη του, ἀλλὰ ξεχνάει τὰ οὐσιαστικά! ὁ Αὐγουστῖνος δὲν γνώριζε ἑλληνικὰ καὶ διάβασε τὸ Εὐαγγέλιο ἀπ’ τὴν μετάφραση στὰ λατινικὰ Ἰτάλκα, πολὺ κακή, ποὺ τὴν διαδέχθηκε ἡ Βουλγκάτα, λίγο καλύτερη. Ἀλλά, ὁ πατριάρχης Φώτιος ὑποστηρίζει ὅτι οὐδέποτε κατάλαβε τὸν λόγο τοῦ Ἰησοῦ, γιατὶ δὲν τοῦ τὸ ἐπέτρεπε, «ἡ ἐνδεὴς καὶ βάρβαρος γλῶσσα»· ὁ Πλωτῖνος εἶναι νεοπλατωνικός, ἀρκεῖ αὐτό, ὁ Βοήθιος ἤξερε ἑλληνικά, ἀλλὰ τὸ σὲ ποιό βαθμὸ συζητεῖται, ὁ Ἀκινάτης, πάλι διάβασε τὸν Ἀριστοτέλη, ἀπ’ τὴν πρόχειρη μετάφραση τοῦ «Ὀργάνου» του. Ἕνα ἀξίζει τὸν κόπο, οἱ Ἕλληνες, οἱ γραικύλοι τῆς ρωμαιοκρατίας, οὐδέποτε μετέφρασαν μία γραμμὴ λατινικῆς λογοτεχνίας στὰ ἑλληνικά, παρὰ πρῶτος ὁ Μάξιμος Πλανούδης τὸν 14ο αἰῶνα.

Τὴν ἀπάντηση τὴν δίδει παρακατιών: «ὁ γεννήτορας πολιτισμός ἀπεβίωσε ἀσύνειδα στὴ γλῶσσα, παραμένοντας ταυτόχρονα, γιὰ τὸ πλῆθος ποὺ τὴ μιλοῦσε, σατανικὸ ἀντικείμενο». Ἔχει δίκαιο, ὑποστηρίζει, ὅτι δὲν ὑπῆρξε δημοτικὴ παράδοση, δημοτικὸ τραγοῦδι, «Ἐρωτόκριτος», ἄλλα, ὅπως ἡ φλαγκολάγνα παράταξη ἀπὸ δύο αἰώνων, διαλαλεῖ· πρεσβεύει δηλαδή, ὅτι πρέπει νὰ ἀποδεχθοῦμε τὴν γλῶσσα τοῦ Κολωνακίου καὶ τῶν βορείων προαστείων, τῆς Φραγκίας, ἀλλὰ οἱ συνοικίες καὶ τὰ χωριὰ διαφωνοῦν ριζικά, καὶ τὴν ἀπορρίπτουν ἐμπράκτως. Στὴν Φραγκία, γιορτάζουν μὲ χολλυγουντιανὴ μουσικὴ καὶ ἀμερικάνικη προφορά, στὶς συνοικίες καὶ στὰ χωριὰ μὲ δημοτικὴ καὶ λαϊκὴ μουσική, ἀναλόγως πρὸς τὴν περιοχή τους καὶ διατηροῦν τὸ πολυτονικὸ στὴν λαλιά τους…

Στὶς ἱστορικὲς παρεκτροπές του θύμισε, ὅτι, οἱ ἑλλαδικὲς ἐπισκοπὲς ὑπάγονταν στὴν Ἐκκλησία τῆς Ρώμης, ὄχι ὅλες, παρὰ μέχρι τὸν Ἀξιό, τὶς ὁποῖες ἀπέσπασαν οἱ Ἴσαυροι· λοξοδρομῶν πάλιν ἀποκρύπτει. Ἡ ὑπαγωγὴ ἔγινε στὴν πρώτη καθιέρωση τῶν τεσσάρων πατριαρχείων, Ἱεροσολύμων, Ἁγίων Τόπων, Ἀλεξανδρείας, Ἀφρικῆς, Ἀντιοχείας, Ἀσίας, Ρώμης, Δύσεως, ποὺ ἐπειδὴ ἦταν καθυστερημένη περιοχὴ τῆς ἔδωσαν κι ἕνα κομμάτι τοῦ ἑλλαδικοῦ χώρου. Τότε καὶ τὸ Βατικανὸ χρησιμοποιοῦσε τὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα, γιὰ τὴν πιστὴ ἀπόδοση τῶν νοημάτων τοῦ Εὐαγγελίου· οἱ δὲ πάπες, μόλις ὁρκίζονταν, ἔστελναν στοὺς ἄλλους τέσσερες πατριάρχες τὸ Πιστεύω στὰ ἑλληνικά, ποὺ ἀνήρτυαν ἐπίσης στὶς θύρες ὅλων τῶν ἐκκλησιῶν, πάλιν ἑλληνικά…