Εὐχαριστίες τοῦ Καποδίστρια πρὸς ΓραικοΒλάχους

Ὁ ρόλος τῶν Βλάχων στὴν ἑλληνικὴ ἱστορία ἔχει ἀναδειχθεῖ ὡς οὐσιαστικὸ πρόβλημα ἀπὸ κάποιους, «ἐπιστήμονες» καὶ καθηγητές, τὸν τελευταῖο καιρό, κυρίως ὡς πρὸς τὴν γλῶσσα τους∙ ὅσοι ἔχουν μεγαλώσει σὲ βλάχικες οἰκογένειες, μάλιστα σὲ χωριά, γνωρίζουν ὅτι παρόμοιο θέμα δὲν ὑπῆρξε ποτέ. Ἡ βλάχικη ἢ κουστοβλάχικη γλῶσσα εἶναι λατινογενὴς γλῶσσα, δευτερευούσης πάντα σημασίας, περιορισμένης μόνο σὲ ποιμενικὲς κοινωνίες, ἀλλὰ καὶ στὶς ὁποῖες θρησκευτική, ἐκπαιδευτικὴ καὶ πολιτικὴ ἢ ἐμπορικὴ γλῶσσα ἦταν πάντα ἡ ἑλληνικὴ στὸν εὐρύτερο χῶρο μας∙ Ὅποιο Βλάχοι ἐγκαταστάθηκαν, ὁριστικὰ πλέον στοὺς κάμπους, στὶς πόλεις κι ἀσχολήθηκαν μὲ τὴν γεωργία ἢ ἄλλα ἐπαγγέλματα ἐγκατέλειψαν αὐτομάτως σχεδὸν τὴν βλάχικη γλῶσσα. Αὐτά, ὡς ἀπάντηση στοὺς «ἐπιστήμονες», ποὺ ἰσχυρίζονται ὅτι μελετοῦν τὴν βλάχικη γλῶσσα∙ εἶναι τόσο ἐπιστήμονες, ὥστε δὲν γνωρίζουν, ὅτι ἡ μελέτη οἱασδήποτε φυλῆς ἢ κοινωνικῆς ὁμάδος, ἀρχίζει ἀπ’ τὴν ἐξέταση τῆς θρησκευτικῆς, ἐκπαιδευτικὴς καὶ πολτικῆς γλώσσης τους κι ὄχι τῆς κάποιας δευτερευούσης. Μᾶς θυμίζουν τοὺς ἄλλους «ἐπιστήμονες» ποὺ ἔχουν γράψει γιὰ συνωστισμὸ στὴν Σμύρνη καὶ ἀπωθήσεις στὴν Πίνδο∙ ἀλλὰ αὐτοί, οὔτε κἂν τὴν ἱστορία τοῦ βλάχικου χωριοῦ τους δὲν γνωρίζουν, ὅτι δὲν ἔχει συσταθεῖ ποτὲ σὲ αὐτὸ ρουμάνικο σχολεῖο, ἐνῶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἐφτιαξαν ἕνα πρόσφατα, ἀλλὰ οἱ μανάδες ἀπέσυραν τὰ παιδιά τους, ἐπειδὴ τοὺς δίδασκαν ρουμάνικες λέξεις, ὅπως καὶ στὸ βιβλίο τους τὶς περιεῖχαν, μαζὶ μὲ λατινικές. Αὐτά, γιὰ τὴν πρόσφατη ἱστορία.

Ἂς πᾶμε ὅμως καὶ στὴν παλαιότερη ἱστορία μας∙ ὁ πρῶτος κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος, ἀπέστειλε τὴν ἀκόλουθη ἐπιστολὴ πρὸς τὸν Σίμωνα Σίνα:

Ἑλληνικὴ Πολιτεία, ὁ Κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος,
Ἀριθ. 766,
Πρὸς τὸν Κύριο Σίμωνα Γ. Σίναν

Ἐδέχθημεν μετὰ πολλῆς εὐγνωμοσύνης τὴν ποσότητα τῶν 2007/100 διστήλων, τὰ ὁποῖα μετὰ τῶν ἐν Βιέννῃ συμπολιτῶν σας Γραικο-Βλάχων, προσφέρετε δωρεὰν εἰς τὰ δημόσια τῆς Ἑλλάδος καταστήματα.

Νομίζοντες δὲ καὶ συμφερώτερον καὶ πρὸ πάντων εὐαρέστων εἰς τοὺς δωρητὰς ν’ ἀφιερωθῶσιν εἰς ὄφελος τοῦ Ὀρφανοτροφείου οἱ ἐτήσιοι τόκοι τῶν κεφαλαίων τούτων, ἀσφαλισθέντων εἰς τὴν Ἐθνικὴ Τράπεζαν, διετάξαμεν τὴν ἐπὶ τούτοις Ἐπιτροπὴν νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὸν ἐν Κερκύρᾳ Κύριον Ἀναστάσιον Ἰ. Κόνιαρην ἅμα δὲ λάβῃ παρ’ αὐτοῦ τὴν διαληφθεῖσαν ποσότητα θέλει σᾶς εἰδοποιήσει.

Εἰς τὸ Ὀρφανοτροφεῖον παιδεύονται ἤδη 500 ὀρφανὰ καὶ οἱ ἐξελθόντες μέχρι τοῦδε ἀπ’ τὸ κατάστημα τοῦτο, κατὰ τὴν ἰδιαιτέραν κλίσιν καὶ ἱκανότητα ἕκαστος, ἐνασχολοῦνται εἰς τὴν ναυτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὰς τέχνας καὶ ἐργόχειρα, ἢ διδάσκονται εἰς τὰ ἐν Αἰγίνῃ δύο Τυπικὰ σχολεῖα τῆς ἀλληλοδιδακτικῆς καὶ τῶν ἀνωτέρων μαθημάτων.

Ἐὰν καὶ ἄλλοι ὁμογενεῖς συνδράμωσι μὲ τὴν αὐτὴν προθυμίαν εἰς βοήθειαν τῶν Ἑλληνοπαίδων τῶν ὁποίων γέμουσιν οἱ Ἑλληνικοὶ τόποι καὶ μάλιστα αἱ ἐπαρχίαι, ὅπου ὑπῆρχον ποτὲ πόλεις, τότε καὶ τὰ διδακτικὰ καταστήματα θέλουν στερεωθεῖ τότε καὶ ἡ ἑπόμενη γενεὰ θέλει ἀγωγὴν ἀξίαν τῆς μελούσης τύχης, εἰς τὴν ὁποίαν προσεκλήθη ὑπὸ τῆς Θείας προνοίας.

Εἴθε τὸ ἰδικόν σας παράδειγμα καὶ τῶν ἐν ἀλλοδαδῇ Ἑλλήνων, ὅσοι συνείσφερον φιλοτίμως ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῆς Ἑλληνικῆς νεολαίας, νὰ ἐγείρῃ καὶ τοὺς ἄλλους ὁμογενεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχοντες τὰ αὐτὰ πρὸς τὴν πατρίδα αἰσθήματα, δὲν ἔδειξαν εἰσέτι διὰ τῶν ἔργων τους, ὁποίους τρέφουσιν ὑπὲρ αὐτῆς ἀγαθοὺς σκοπούς.

Ἐκφράζουμε πρὸς σὲ Κύριε καὶ διὰ σοῦ πρὸς τοὺς συμπολίτας σου Γραικο-Βλάχους, πολλὴν εὐγνωμοσύνην ἐκ μέρους τῶν ὀρφανῶν, καὶ παρ’ ἡμῶν τὴν ἐξαίρετον ὑπόληψιν καὶ τιμήν.

Ἐν Ναυπλίῳ τὴν 16ην Μαΐου 1830
Ὁ Κυβερνήτης Ἰ. Ἀ. Καποδίστριας

Ἡ διευκρίνηση ὁρισμένων λεπτομερειῶν εἶναι ἀπαραίτητη∙ τὸ δίστηλον ἦταν ἱσπανικὸ νόμισμα ἀποδεκτὸ στὴν διεθνῆ ἀγορὰ καὶ ἰσοδυναμοῦσε μὲ πέντε χρυσᾶ φράγκα∙ τὸ φράγκο εἶχε 0,3225 γραμμάρια χρυσοῦ, ἑπομένως τὸ δίστηλο περιεῖχε 1,6125 κιλὰ χρυσοῦ, ὁπότε τὰ 2007 δίστηλα, εἶχαν ἀξία, 3261,375 κιλῶν χρυσοῦ. Μὲ τὴν τρέχουσα ἀξία τοῦ χρυσοῦ 1788,6 δολλάρια τὴν οὐγγιά, τότε γίνεται 18,754465 ἑκατομμύρια δολλάρια∙ μὲ τὴν ἐπίσημη τιμὴ τῶν 135 δολλαρίων τὴν οὐγγιά, 1,2 ἑκατομμύρια περίπου. Τὸ ποσὸ εἶναι μυθικὸ γιὰ τὴν ἐποχὴ ἐκείνη καὶ γιὰ τοῦτο, μόνον οἱ τόκοι του ἐκάλυπταν τὶς ἀνάγκες τοῦ Ὀρφανοτροφείου. Μάλιστα ὁ Κυβερνήτης ἐκφράζει τὴν εὐχή του, ὅπως καὶ ἄλλοι ὁμογενεῖς ἐπιδείξουν τὸ ἴδιο ἐνδιαφέρον γιὰ τὰ ὀρφανὰ Ἑλληνόπουλα τοῦ πολέμου τῆς ἀνεξαρτησίας.

Ὁ Σίμων Σίνας καὶ οἱ ἄλλοι Γραικο-Βλάχοι δήλωναν ὑπερηφάνως, ὅτι μητρική τους γλῶσσα ἦταν ἡ ἑλληνική, τὴν ὁποία ἐδιδάχθη καὶ αὐτὸς εἰς τὴν Μοσχόπολιν, ὅπου ἐγεννήθη καὶ τώρα κάποιοι ἰσχυρίζονται, ὅτι δὲν ἦταν ἑλληνικὴ ἡ γλῶσσα του κι αὐτοὶ ἀναλαμβάνουν τὴν ἐπιχείρηση τῆς καταγραφῆς της∙ ἀλλὰ οἱ ἴδιοι καθηγητὲς τοῦ Πανεπιστημίου Ἰωαννίνων δὲν ἔχουν ψάξει, ἢ ἔχουν ψάξει καὶ τὸ κρύβουν, ὅτι, τὰ πρῶτα σχολεῖα ἐπὶ τουρκοκρατίας στὸν ἑλλαδικὸ χῶρο εἶχαν ἱδρυθεῖ στὰ ὀρεινά, βλαχοχώρια τὰ περισσότερα, κι ἀπ’ αὐτὰ ἄρχισε ὁ νεοελληνικὸς διαφωτισμὸς κι ἡ ἀνάταση τοῦ γένους. Ἡ Μοσχόπολις εἶχε πολλὰ σχολεῖα, πρώτης καὶ δευτέρας βαθμίδος, καὶ Ἀκαδημία, δηλαδὴ κάτι ἀντίστοιχο τοῦ Πανεπιστημίου καὶ δύο τυπογραφεῖα, πολλὲς ἐκκλησίες, ἐνῶ ὅλοι οἱ κάτοικοί της ἦταν βλαχόφωνοι, ἀλλὰ ἀσκοῦσαν τὴν λατρεία τους μόνο στὰ ἑλληνικά, στὴν γλῶσσα τῆς ἐκκλησίας καὶ τῆς προσευχῆς τῶν παιδιῶν τους.

Οἱ καθηγητὲς κάτι ἄλλο ἐπιδιώκουν μᾶλλον ἀπ’ τὴν μελέτη τῆς γλώσσας τῶν Βλάχων, δηλαδὴ τῆς δευτερεύουσης τους. Ἄλλωστε, τὸ θέμα τῆς βλάχικης γλώσσας ἐμφανίσθηκε στὰ τέλη τοῦ 19ου αἰῶνος, μαζὶ μὲ τὴν ρουμάνικη προπαγάνδα…